Mâm ngũ quả ý nghĩa cổ xưa và hiện đại

Mâm ngũ quả và ý nghĩa to lớn trong đời sống người Việt chúng ta

Tết đến Xuân về, bà con cô bác ai nấy đều tấp nập rộn ràng, bận bịu với việc đón Xuân. Và tất nhiên không thể không có sự xuất hiện của mâm ngũ quả. Cho dù ở thành thị hay thôn quê, dù giàu sang hay khó khăn, trên bàn thờ tổ tiên hoặc trên bàn ghế phòng khách, bàn bày đồ,… tất cả đều trưng bày một mâm ngũ quả. Và trên mâm này phải bày trí, thể hiện làm sao cho vừa đẹp mắt vừa hàm ý được những điều nguyện cầu của chủ nhà. Vậy mâm ngũ quả ý nghĩa như thế nào? Nó bắt nguồn từ đâu và nó ý nghĩa ban đầu ra sao? Hãy cùng Đồ Gỗ Ngọc Sơn tìm hiểu ý nghĩa của nó qua bài viết dưới đây nhé!

Tại sao lại là ngũ quả? Ý nghĩa mâm ngũ quả theo quan niệm dân gian Việt Nam ta

Theo quan niệm xa xưa của người dân Việt Nam: “Ngũ Quả” chính là ngũ cốc – năm loại cây có hạt được vị Thần Nông truyền dạy cho con người trồng trọt từ thuở khai thiên lập địa, đó là: Gạo, nếp, lùa mì, mè và đậu (Hán Việt cổ gọi là Đạo, thử, tắc, mạch, thục).

Thế nhưng trên mâm ngũ quả thì không thấy năm loại trái cây có hạt này. Có lẽ là theo bối cảnh thời đại hay điều kiện cuộc sống mà người Việt chúng ta đã đổi năm loại trái cây này và gọi tên theo vần điệu; ám chỉ cho ước nguyện về một đời sống hưng thịnh là: “Cầu, dừa, đủ, xoài, thơm“.

  • Cầu là quả mãng cầu hay quả na (gọi theo miền Bắc)
  • Vừa là quả dừa (phát âm khá giống nhau)
  • Đủ là quả đu đủ
  • Xài là quả xoài
  • Thơm là quả dứa.

Cầu vừa đủ xài thơm” – Ước nguyện thật nhỏ nhoi, khiêm nhường biết bao. Mâm ngũ quả như một lời cầu nguyện mong ông bà tổ tiên và trời đất chứng minh cho ước nguyện vừa đủ đó.

  • Nhưng cái ước nguyện chất phác và dung dị ấy có phải ai cũng làm đúng như vậy. Có ai cầu vừa đủ xài đâu, mà hầu như ai cũng cầu cho dư giả; càng dư nhiều càng tốt chứ thời buổi này là thời buổi nào mà cầu cho đủ xài. Biết bao nhiêu cho đủ và có bao nhiêu mới gọi là vừa?

Ý nghĩa truyền thuyết như thế nào?

Không biết thói quen này có từ bao giờ mà ngày nay người ta lại coi nó là niềm vui cũng như phong tục trên khắp cả nước. Có lẽ là do truyền thuyết của người Trung Hoa xa xưa: Trước khi có sự sống cũng như có trái đất, thứ đầu tiên xuất hiện chính là 5 nguyên tố vật chất. Năm nguyên tố này trở thành 5 vị thần và tạo nên vạn vật chúng sinh – Đó chính là Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Quan niệm này đã trở thành thói quen chung của Phương Đông chúng ta. Và theo thời gian năm tháng, nó còn có thêm ý nghĩa mong muốn đạt được ngũ phúc lâm môn “Phúc – Quý – Thọ – An – Ninh”.

  • “Ngũ” tức ngũ hành – 5 nguyên tố tạo nên trời đất. “Quả” biểu tượng cho sự sung túc qua cấu tạo của nó: Trong quả chứa các hạt – tượng trưng cho sao trời; quả bao bọc lấy hạt – chính là vũ trụ. Ý nghĩa chính là sự sinh sôi trường tồn tái sinh bất tận của sự sống – vòng lặp của sự luân hồi.

Ý nghĩa trong cuộc sống hiện đại ngày nay ra sao?

Nhiều năm gần đây, khi điều kiện sống cũng như nhu cầu người dân ngày càng được nâng cao. Rồi đến sự giao lưu giữa các nền văn hóa cũng ngày càng được mở rộng; mâm ngũ quả ngày Tết không còn chỉ gồm 5 loại quả nữa mà đã trở thành lục, thất, thập quả,… bách quả với đủ sắc màu, kiểu dạng khác nhau.

Thành ra mâm ngũ quả ngày nay cứ có cái gì chất hết lên là bảo đảm nhất, càng dư càng tốt. Bởi vậy mà nó thành ra mâm bách quả (trăm loại quả). Có lẽ thành quả lao động ngày nay không chỉ có nông nghiệp mà còn có công nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp…

Có nhà chưng dưa hấu chung với thơm, bười, mận, xoài, sung, nhãn, quýt… Nói chung là ngoài “cầu vừa đủ xài thơm” ra còn có cả:

  • Quả sung cho sung túc
  • Bưởi, lựu, cam, quýt,… (những loại trái cây có nhiều hạt, múi, tép,…) cho có con đàn cháu đống.
  • Thanh Long cho phát tài phát lộc
  • Đào cho sự thăng tiến, Mai cho hạnh phúc
  • .v.v….

Nhưng chung quy lại, mâm ngũ quả trên bàn thờ của gia đình trong những ngày Tết vẫn luôn mang ý nghĩa gìn giữ bản sắc văn hóa độc đáo của Việt Nam bất kể thời đại, thời gian nào. Chính vì vậy, người dân Việt dù ở đất nước nào, phương trời trời nào; đến ngày Tết cổ truyền vẫn không bỏ qua tục lệ này. Nó chính là một sự nhắc nhở cho bản thân và cho con cháu về cội nguồn của mình…

Ý nghĩa của mâm ngũ quả trong ngày lễ tết

Tết nguyên đán hay tết cổ truyền của dân tộc ta – một ngày quan trọng nhất trong 365 ngày – ngày gia đình sum họp – ngày tổng kết thành quả trong một năm qua,… Ngày quan trọng như thế, thì thứ gì có thể thể hiện được hết ý nghĩa của nó?

Vâng đó chính là “Mâm ngũ quả”. Mâm ngũ quả tượng trưng cho thành quả lao động miệt mài của một năm cộng với ước nguyện về một cuộc sống an nhàn; sung túc của người dân Việt trong ngày Tết dành dâng lên trời đất. Đồng thời nó cũng thể hiện hiện cho tấm lòng thành kính; lời cảm ơn của con cháu dành cho ông bà tiên tổ và đất trời cao cả. Nó còn thể hiện ý chí vươn lên vì một cuộc sống ấm no; giàu mạnh của con người trong mọi thời đại; dù ở thành thị hay thôn quê thì ai cũng đều mong cầu một đời sống như vậy.

Mâm ngũ quả có xuất hiện trong các dịp khác ngoài tết cổ truyền?

Chắc chắn, mâm ngủ quả sẽ luôn luôn xuất hiện trong ngày Tết Nguyên Đán; và sẽ có nhiều kiểu dáng khác nhau tùy vùng miền. Thế nhưng ngoài ngày tết cổ truyền ra thì dịp gì nữa người ta mới trưng bày mâm ngũ quả?

Vâng đó chính là các dịp lễ tết khác như Tết Trung Thu, Lễ Gia Tiên, Lễ Khai Trương,… Ở bài khác, Đồ Gỗ Ngọc Sơn sẽ phân tích chi tiết từng ý nghĩa trong từng dịp lễ cụ thể cho các bạn.

Tổng kết

Cảm ơn quý vị, các bạn đã dành thời gian quan tâm. Hi vọng bài viết này sẽ giúp các bạn có thêm những cái nhìn và hiểu biết khác nhau về ý nghĩa của mâm ngũ quả.

Đồ Gỗ Ngọc Sơn xin hân hạnh được phục vụ quý khách!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *